Giác ngộ thực phẩm chức năng lợi sữa cho các bà mẹ đang nuôi con

88

Thế nào là “lợi sữa” theo quan niệm trong cộng đồng?
Mọi bà mẹ nuôi con sữa mẹ đều quan tâm đến “lợi sữa”, nhưng thế nào là lợi sữa? Đây là một câu hỏi nghe chừng đơn giản, nhưng lại có hàm ý rất khác nhau đối với văn hóa của từng cộng đồng và tình huống của từng cá nhân.

Hầu hết các bà đẻ đều ăn móng giò để có sữa, hoặc để sữa về, hoặc để sữa nhiều hơn… (dù móng giò không có tác dụng tích cực như tôi đã giải thích trong ngộ nhận đầu tiên). Tương tự, có những mong muốn lợi sữa khác như để sữa vàng hơn (nếu bà mẹ tưởng rằng sữa càng vàng càng nhiều chất), để sữa đặc hơn (nếu bà mẹ tưởng rằng sữa càng đặc càng tốt), để sữa béo hơn (nếu bà mẹ tưởng rằng sữa càng nhiều béo càng tốt), để sữa thơm hơn (nếubà mẹ tưởng rằng sữa càng thơm càng tốt).

Thế nhưng, “lợi sữa” đúng nghĩa chỉ là đủ hoặc dư một ít so với nhu cầu của con. Ngoài ra, các mong muốn
khác về sữa vàng hay trắng, đặc hay loãng, béo nhiều hay béo ít, thơm mùi gì… đều không quan trọng vì sữa mẹ có đặc loãng, trong đục, hay có mùi gì, cũng đều là TỐT NHẤT về mặt đáp ứng mọi nhu cầu phát triển của con.

Khi chúng ta đã hiểu rằng sữa mẹ được sản xuất dưới tác động của hormone và được sản xuất theo nhu
cầu của con, thì điều chúng ta cần hiểu về nhu cầu thật sự của con, dung tích dạ dày của con thay đổi từ sơ sinh đến 1 – 2 năm tuổi, cho bú theo nhu cầu, chất lượng và “công thức chất” trong sữa mẹ phụ thuộc vào những yếu tố nào, và các loại thực phẩm, thảo dược, tân dược mà mẹ sử dụng có ảnh hưởng đến chất và lượng sữa theo những nguyên tắc nào… thì chúng ta sẽ hiểu đúng lợi sữa là gì, và kích sữa là như thế nào

2 Các các phương pháp “lợi sữa” đang được sử dụng

– Hormone tự nhiên: Massage, da tiếp da, bé mút bú trực tiếp với khớp ngậm đúng, “làm trống” tuyến sữa đều đặn, ăn ngon miệng, mẹ cảm thấy thoải mái, nghỉ ngơi đủ, tự tin…
– Thực phẩm: Đu đủ xanh, lá chùm ngây, quả sung. – Thảo dược: Lá thuốc, trà thảo dược, viên cỏ cà ri – Tân dược: Thuốc kích thích như domperidone và metoclopramide…

3 Hiệu quả của phương pháp gia tăng hormone tự nhiên

Trong các phương pháp kể trên, phương pháp hormone tự nhiên là hiệu quả nhất và là chìa khóa vàng của mẹ đủ/nhiều sữa, nhưng lại ít được để ý áp dụng nhất. Không có chiếc chìa khóa này thì mọi tác động lợi sữa từ thực phẩm hay thảo dược, hay từ thuốc, ít có hiệu quả hoặc sẽ có hiệu quả rất ngắn hạn.

Cho con bú theo nhu cầu, bú trực tiếp, không bỏ cữ, chăm sóc bầu vú, massage, thực hành da tiếp da, ăn ngủ đủ, tự tin vào khả năng của mình, đó là việc trong tầm tay của tất cả các bà mẹ (trừ 2% ngoại lệ) bất kể khả năng kinh tế, học vấn, tuổi tác, văn hóa… Nhưng đáng tiếc đây lại là phương pháp ít được biết đến, không được phổ biến rao truyền trong cộng đồng, và lạ lẫm đối với nhiều người khi thấy người khác thực hành! Ví dụ, mẹ cho con sơ sinh da tiếp da, bị xem như “người ngoài hành tinh”!

4 Hiệu quả của các phương pháp lợi sữa khác

Một số thuốc lợi sữa và một số thảo dược sữa, cũng thường được dùng khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới để hỗ trợ tăng lượng sữa, đặc biệt ở các bà mẹ sinh non, hoặc giúp phát sinh khả năng tạo sữa cho bà mẹ chưa mang thai lần nào nhưng muốn tạo sữa để nuôi con nuôi bằng sữa mẹ.

Tuy nhiên, có rất ít bằng chứng khoa học về tác dụng của các chất lợi sữa này, kể cả các loại thuốc như domperidone! và metoclopramide, hay các phương pháp thảo dược’.

a- Lợi sữa bằng tân dược :: ••• Mặc dù đã từng có vài nghiên cứu chứng minh chất domperidone có tác dụng lợi :: sữa cho các bà mẹ có con sinh non, nhưng sử dụng nó có an toàn cho bà mẹ hay không
thì chưa được nghiên cứu và kết luận. Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã ban hành khuyến cáo năm 2004 về việc sử dụng domperidone ở bà mẹ cho con bú và thuốc này không được duyệt tại Mỹ, do đó, nếu nhãn thuốc này có được bán nước khác thì cũng không nên dùng khi cho con bú.

Một số nghiên cứu quy mô nhỏ khác, công bố năm 1990, cho rằng metoclopramide giúp tăng nồng độ hormone prolactin, cũng có nghĩa giúp mẹ sản xuất được nhiều sữa hơn, ở mẹ sinh non cũng như sinh đủ tuần.

Tuy nhiên, những nghiên cứu tiếp sau đó lại không đưa ra được kết quả tương tự. Nồng độ thuốc metoclopramide trong sữa mẹ cũng tương tự như nồng độ trong máu người lớn. Cơ thể sơ sinh lưu giữ lượng thuốc này mà không thải ra được có thể tích tụ trong cơ thể và gây ngộ độc. Trong khi đó, bản thân thuốc metoclopramide có các phản ứng phụ như gây yếu Cơ, trầm cảm, rối loạn hệ tiêu hóa.

Mặc dù một nghiên cứu thử nghiệm nhỏ (8 bà mẹ) cho rằng phương pháp hít oxytocin giúp tăng lượng sữa, nhưng một thử nghiệm khác (51 bà mẹ) thì lại không có được kết quả tương tự. Ông hít oxytocin không còn thấy được bày bán ở Mỹ.

b- Lợi sữa bằng thảo dược
Ở Việt Nam, việc sử dụng thảo dược lợi sữa như cây chè vằng, thông thảo, ý dĩ, nhân trần… vẫn thường xuyên được các bà các mẹ áp dụng, tuy nhiên vẫn chưa có một nghiên cứu khoa học nào chứng minh cụ thể khả năng, tác dụng và tác hại của những thảo dược đó.

Tương tự, mặc dù nhiều kinh nghiệm được lan truyền về tác dụng lợi sữa của các loại thảo dược, như thảo dược cỏ cà ri (fenugreek), tuy nhiên các nghiên cứu chính quy lại cũng không khẳng định được hiệu quả như được rao truyền. Các nghiên cứu đến thời điểm này đều chưa công nhận hiệu quả/tác hại việc sử dụng thường xuyên các sản phẩm thảo dược lợi sữa.

Việc sử dụng kéo dài cỏ cà ri có thể dẫn đến việc cần giám sát tình trạng đông máu và nồng độ đường glucose trong máu. Vì những lý do này, với các sản phẩm thảo dược nói trên phụ nữ cho con bú không nên sử dụng thường xuyên.

Mặc dù, các bà mẹ cho con bú sử dụng thường xuyên các sản phẩm thảo dược (đến | 43% bà mẹ cho con bú trong một cuộc khảo sát năm 2004), vì cho rằng thảo dược là an | toàn. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu và kết luận rõ ràng về độ an toàn và độ tin cậy
của nhiều sản phẩm thảo dược này. Nhiều sản phẩm thảo dược chưa được nghiên cứu chứng minh hiệu quả và các tác dụng phụ.

c- Thực phẩm lợi sữa
Thực phẩm lợi sữa có thể được ghi nhận khác nhau ở từng nền văn hóa khác nhau, hiệu quả ở từng cá nhân cũng khác nhau. Các thực phẩm giàu vitamin, đặc biệt là các vitanin tốt cho bầu vú như vitamin A, vitamin E, như đu đủ xanh, quả sung, lá chùm ngây, củ nghệ, rong biển… cũng cho thấy có hiệu quả trong việc gia tăng lượng sữa.

Các thực phẩm có đặc tính giúp gia tăng tuần hoàn máu, như Cơm rượu, sữa chua nếp cẩm,… cũng cho các đặc tính gia tăng lượng sữa mẹ. Như chúng ta đã biết, sữa mẹ làm từ máu mẹ, do đó, máu càng lưu thông tốt thì việc sản xuất sữa mẹ cũng được hỗ trợ tốt.

Ngoài ra, tác dụng lợi sữa của thực phẩm sẽ được tăng lên nếu người mẹ ăn món đó với cảm giác thích thú và ngon miệng, nhưng nếu cảm thấy món ăn đó không ngon miệng, chán ngán, thì tác dụng lợi sữa cũng sẽ bị “ức chế”. Do đó, nên thường xuyên thay đổi thực đơn cho “mẹ sữa”, thay đổi nguyên liệu và cách chế biến, để bà mẹ luôn có cảm giác ngon miệng. Như chúng ta đã biết qua bài “Móng giò không lợi sữa”, rằng hormone ngon miệng dopamine là bạn đồng hành của hormone tiết sữa oxytocin mà!

d- Thể dục phù hợp, phơi nắng và khí trời
Bà mẹ cho con bú hiện đại không nên thực hành “ở cữ tại giường, mà nên hoạt động nhẹ nhàng trở lại sớm sau khi sinh. Các động tác thể dục nhẹ nhàng kết hợp hít thở,massage, tắm nắng và khí trời (như bài thể dục dành cho mẹ bầu mẹ sữa được giới thiệu trong cuốn sách này), giúp cho máu huyết bà mẹ lưu thông được tốt hơn, giàu Oxy hơn, luân chuyển máu đến bầu vú được tối ưu, cũng sẽ giúp cho việc tạo sữa gia tăng hiệu quả.

e- Tinh thần thoải mái
Để “lợi sữa” quan trọng nhất là người mẹ có tinh thần tự tin, sảng khoái. Ăn ngon miệng, tranh thủ nghỉ ngơi mọi lúc có thể, nhiều giấc ngủ nhỏ cũng mang lại sự , hồi phục cho cơ thể như một giấc ngủ dài. “Một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ •• rất đúng cho mọi bà mẹ sữa, hãy chăm sóc bản thân, làm đẹp trang nhã, nghĩ đến •• những điều vui, xem tranh hài… và cười hết mình để các hormone hạnh phúc được dồi dào. Da tiếp da với con, và khi có thể da tiếp da với chồng (không nên quên chuyện kế hoạch hóa gia đình) trong thời gian cho con bú, cũng là một phương pháp hữu hiệu gia tăng hormone tình yêu oxytocin, cũng chính là hormone tiết sữa.

Đừng bỏ qua phương pháp này, dù sữa có thể chảy “lộ liễu” ngay trong khi đang “hành sự”!
Một phương pháp “lợi sữa” hiệu quả mà ít ai nhớ đến, đó là cho con bú mẹ trực tiếp tất cả các cữ bú đêm. Buổi đêm, cơ thể mẹ có lượng hormone prolactin cao hơn ban ngày.
Do đó, đây là “ thời điểm” tốt để “tận dụng tăng lượng sữa một cách tự nhiên, tốt cho cả mẹ và con.

Sữa mẹ vào ban đêm cũng có nhiều hormone an thần melatonin và nhiều chất béo hơn các cữ ban ngày, giúp bé ngủ các giấc đêm dài hơn các giấc ngủ ngày. Mẹ cho con bú trực tiếp không phảilục đục kích sữa bằng máy hoặc vắt với sữa để tránh bị cương sữa vào cữ đêm.