Phương pháp da tiếp da nên làm sau khi sinh với trẻ

39

Tôi đề nghị mọi trẻ sơ sinh mạnh khỏe, đã thở được trong vài phút đầu sau khi sinh đều được da tiếp da với mẹ, theo quy trình đề nghị của UNICEF cho các bệnh viện sản, và tất cả những bệnh viện hoặc trung tâm y tế có dịch vụ sản khoa.

Nhiều ngộ nhận khác khiến việc da tiếp da bị lảng tránh, đó là sợ bé sơ sinh không thể nằm sấp vì cổ quá yếu, vì sợ bé tức ngực, đau cuống rốn, sợ lạnh hoặc nóng, sợ sau này con bám mẹ không tự lập được…

Do đó, trên thực tế nhiều bà mẹ không áp dụng lời khuyên này. Họ không biết rằng bỏ qua da tiếp da là bỏ qua vô số lợi ích tâm lý, sinh lý tối quan trọng cho sự phát triển không chỉ cho trẻ sơ sinh mà cả cho bà mẹ và quan trọng hơn hết là làm tăng “nguy cơ’ bé bị cho bú sữa bột cho trẻ em ngay từ sơ sinh, khi bé khóc không thể dỗ được do bị tách rời khỏi mẹ ra môi trường mới lạ lẫm.

Chúng ta vui mừng đón bé “ra đời”, mà quên rằng sự ra đời này quá đột ngột đối với bé! Bé cần thời gian chuyển tiếp, bé cần được cơ thể mẹ sưởi ấm, được nghe nhịp tim, nhịp thở, giọng nói của mẹ. Lấy ví dụ bao nhiêu năm chúng ta đang sống ở xứ sở của mình, bất thình lình mở mắt ra thấy một xứ lạ, rộng lớn, lắm người, ồn ào, không ấm áp, chúng ta có thấy yên tâm không, có muốn bật khóc không?

Vậy sao lại đối xử với trẻ sơ sinh như thế! Rồi bé khóc

1 Phương pháp ấp “da tiếp da” ngày nay sẽ trở thành “đặc quyền” của tất cả trẻ sơ sinh

Ở Việt Nam, và một số nơi trên thế giới vẫn áp dụng theo phương pháp cũ, hầu như tất cả trẻ sơ sinh luôn được quấn chặt trong chăn và được đặt nằm riêng, hoặc người

khác bế, vì sợ bé lạnh, vì sợ bé bám hơi mẹ, sau này con không tách được mẹ để mẹ đi làm, do đó phương pháp mẹ ấp con da tiếp da cho bé sơ sinh hầu như không có ở Việt Nam, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt bé sinh non, còn được gọi là “kiểu Kangaroo”.

Từ đầu những năm 2000, phương pháp da tiếp da (skin to skin) này đã được thực hành tại các bệnh viện trên thế giới và được WHO đặc biệt khuyến khích áp dụng cho tất cả trẻ sơ sinh, bao gồm cả trẻ sinh đủ tháng và mạnh khỏe.

Ngày nay, da tiếp da tiếp tục được áp dụng theo các tiêu chí của “Sáng kiến bệnh viện thân thiện với trẻ em” của Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc UNICEF. bé sơ sinh được đặt ngay lên ngực/bụng của mẹ chỉ sau vài phút khi vừa lọt lòng mẹ. Các việc lau khô bé, kẹp cắt rốn, đo các chỉ số sơ sinh đều được thực hiện ngay trên bụng/ngực mẹ.

Bé nằm úp, chân tay mở ra để gia tăng diện tích tiếp xúc da với mẹ. Ở tư thế này, bé được mẹ ấp liên tục (không gián đoạn) trong vòng ít nhất 1 giờ đầu, và được bắt đầu cữ bú mẹ đầu tiên ngay trong thời gian này.

Việc tiếp xúc da kề da sớm, một cách tự nhiên, bé sẽ trải qua 3 giai đoạn, quan sát được từ bản năng tự nhiên của nhiều trẻ, như sau:

Giai đoạn 1: khóc chào đời Giai đoạn 2: thư giãn (ngủ) Giai đoạn 3: thức tỉnh Giai đoạn 4: hoạt động Giai đoạn 5: nghỉ ngơi Giai đoạn 6: bò trườn

Giai đoạn 7: bú Giai đoạn 8: ngủ.

Phương pháp da tiếp da này, được áp dụng cho tất cả các trẻ sinh đủ tháng (>37 tuần) và đủ cân (>2,5kg và <4kg) cho dù sinh thường hay sinh mổ. Nếu do điều kiện sức khỏe của mẹ phải cách ly với bé trong nhiều giờ đầu sau sinh, thì bé có thể được da tiếp da với bố.

2 Những lợi ích của việc da tiếp da cho mẹ và con đã được khoa học kiểm chứng và công bố

a- Tăng cường việc tiếp tục phát triển não: Da tiếp da là một trải nghiệm “đa giác quan” giúp gia tăng sự phát triển các mạch thần kinh và sự trưởng thành của não bộ.

b- Giúp trẻ an tâm: Được mẹ ấp da tiếp da kiểu Kangaroo, chỉ sau 20 phút, nồng độ hormone stress cortisol đo được giảm đi đáng kể (hormone này được phát ra một cách tự nhiên

Bé Tim sơ sinh được da tiếp da với bố, sau khi sinh mổ và cách ly

c- Ổn định thân nhiệt cho trẻ: Mặc dù, trẻ Sơ sinh mạnh khỏe có khoảng 2 – 5% trọng lượng cơ thể là mô mỡ nâu (brown adipose tissue) giúp giữ ấm cơ thể bé, bé vẫn cần được da tiếp da với mẹ để điều chỉnh và ổn định thân nhiệt, bởi vì duy trì nhiệt độ cơ thể ổn định là điều cần thiết cho sự phát triển liên tục của trẻ sơ sinh. Trong vòng vài phút sau khi mẹ bắt đầu ấp con, phần ngực của mẹ tự động điều chỉnh để “làm mát” hoặc “sưởi ấm” cho bé, để đáp ứng đúng nhiệt độ cơ thể cần thiết, gọi là “cơ chế điều nhiệt” (thermoregulation). Thật là kỳ diệu, đối với mẹ sinh đôi, sinh ba và ấp tiếp da nhiều bé cùng một lúc, từng phần da ngực của mẹ có thể điều nhiệt để đáp ứng thân nhiệt riêng của mỗi bé trong cùng một lúc!

d- Hỗ trợ phát triển hệ miễn nhiễm: Hệ thống miễn dịch của em bé được kích thích khi được mẹ ấp da tiếp da. Hệ thống miễn dịch trưởng thành của mẹ truyền các kháng thể thông qua làn da của mẹ và sữa mẹ cho bé, tăng độ ẩm cho da bé và tạo một lớp bảo vệ chống vi khuẩn có hại Bé sơ sinh bú mẹ trong khi được da tiếp da ngay sau khi sinh.

giúp bé hấp thụ tốt nhất sữa vàng đấu tiên của mẹ và chuyển hóa năng lượng dữ trữ từ glycogen và mô mỡ trắng giúp tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất tốt hơn, giúp nuôi não tối ưu và giảm các vấn đề về tiêu hóa. Chỉ sau một giờ da tiếp da,

g- Gia tăng khả năng tự bú mẹ: Nghiên cứu cho thấy trẻ sơ sinh được mẹ ấp da tiếp da sớm ngay sau khi chào đời, có khả năng bú mẹ trong giờ đầu tiên cao gấp hai lần so với trẻ được quấn khăn. 60 phút da tiếp da làm tăng hormone prolactin ở mẹ giúp tạo sữa và giúp bé bú mẹ liên tục.

h- Ngoài ra, phương pháp mẹ ấp con da tiếp da và cho con bú mẹ sớm còn giúp mẹ giảm những hormone cần giảm, gia tăng những hormone cần tăng, giúp mẹ phục hồi tâm lý và cơ thể sau khi sinh một cách nhanh chóng và tự nhiên.

Có những bằng chứng cho thấy bé có khả năng giao tiếp với mẹ tốt hơn, và khả năng tự kiềm chế tốt hơn, ngay cả sau 1 tuổi.

3 Bé sơ sinh có thể nằm sấp không sợ yếu cổ, không sợ tức ngực và không đau cuốn rốn

Bất cứ ai trong chúng ta từng xem video: “Bé tìm bú vú mẹ”  đều không khỏi ngạc nhiên trước bản năng bò trên bụng mẹ và tự tìm bú vú mẹ của trẻ sơ sinh, ngay trong vài chục phút sau khi sinh, nếu bé được đặt da tiếp da ngay trên bụng/ngực mẹ. Nhiều đoạn quay video như thế đã ghi nhận

Không có dây thần kinh trong dây nhau, nên khi cắt rốn trẻ Sơ sinh không có cảm giác đau. Cuống rốn là phần còn lại sau khi dây nhau được cắt tại phòng sinh.

Chỉ vì chúng ta quen liên tưởng giữa chảy máu và cảm giác đau, nhưng đối với dây nhau/cuống rốn thì không phải vậy, có thấy máu sót lại, nhưng đảm bảo 100% là bé hoàn toàn không đau tí nào, và không có cảm giác gì ở nơi không có dây thần kinh, như dây rốn.

4 cách thực hành

– Áp dụng thực hành “nuôi dưỡng sinh học da tiếp da” cho bé sơ sinh: Bé chỉ mặc tã, người để trần, bé nằm | banh chân như con ếch và được ấp

trên ngực để trần của mẹ. Bé được đắp khăn che kín lưng, mẹ và con đắp cùng một chăn. Thân nhiệt của mẹ sẽ điều nhiệt cho con, sưởi ấm cho con nếu con lạnh, làm mát cho con nếu con nóng. Trong mọi trường hợp, trong mọi điều kiện thời tiết khí hậu, phương pháp này đều có thể áp dụng như đề nghị.

Bé cần được bú sữa vàng đầu tiên của mẹ trực tiếp càng sớm Cả nhà da tiếp da, chia sẻ nhân Ngày của Cha

càng tốt, từ 8 – 14 cữ trong 3 ngày đầu tiên. Bé nên tiếp tục được mẹ

ấp trong những tuần đầu tiên, có thể trong tất cả các cữ bú. Sau đó, tùy ý thích của hai mẹ con, có thể áp dụng đến khi bé được nhiều tháng tuổi.

Không chỉ da tiếp da khi nằm, khi bú, mà còn ở mọi tư thế khác như ngồi, đi, đứng, khi tắm, khi múa hát… Mẹ có thể mặc áo thun, áo phông rộng ở nhà và địu

Phương pháp da tiếp da cũng được áp dụng hiệu quả khi bé ốm, quấy khóc do mọc răng, thay đổi tâm lý, chích ngừa… và cũng là phương pháp hiệu quả để tăng hormone tạo và tiết sữa ở mẹ trong những thời điểm cần kích sữa.